14-؟
راجع به نماز چند نکته عرض می کنم . تعبیر من به نماز نسبت به سایر عبادات این است که نماز گذرنامه است . وقتی ما ازاین دنیا می رویم و وارد محشر می شویم درست مثل کسی که میخواهد از کشور خارج بشود . اگر ارز داشته باشد ، وسایل هم داشته باشد ، بلیط هم داشته باشد ، باز می گویند : گذرنامه ات کجاست ؟ و این را می خواهند . نماز اساس است . اگر این گذرنامه بود ، وسایل دیگر هم به درد می خورد ولی اگر گذرنامه نبود ، بقیه کارها هم مقید نخواهد بود .آیه 238 بقره داریم : از نمازتان محافظت کنید مخصوصا نمازی که برایتان سخت است مخصوصا نماز عصر که خیلی گرم است . جای دیگر داریم : مسلمان کسی است که از نمازش محافظت می کند . تمام سفارش انبیاء و آخرین سفارش انبیاء نماز بوده است و روایت هم داریم . پیامبر فرمودند : چطور گرسنه شَدید ، غذا برایش لذیذ است ؟ تشنه شَدید ، آب برایش لذیذ است ؟ همین طور نماز پیش من محبوب است . با یک فرق ، گرسنه وقتی میخورد سیر میشود ولی من هیچ وقت از نماز سیر نمی شوم . وقتی ابراهیم فرزند و همسرش را به بیابان آورد گفت : خدایا این ها را به این سرزمین آورده ام که نماز برپا بشود . این نشان دهنده اهمیت نماز است . در روایت داریم : نماز یک قلعه ای است که ما را از آسیب پذیری شیطان حفظ می کند .
برای انس با هر چیزی ، مقدماتی لازم است . در دعای جوشن می گوییم : ای خدایی که انیس آنهایی هستی که بخواهند . اگر انسان نخواهد با هیچ چیزی اُنس پیدا نمی کند . انس خواستن است و اولین قدم است . اینکه بگویی من که حال نماز را حس نمی کنم و برای خودت صغری و کبری بچینی ، خیر . شما اگر بعضی از غذاها را نخوری ، هیچ وقت هم لذت آنها را حس نمی کنی . نکته بعدی این است که در دعا میگوییم : ای کسی که انس داری با کسانیکه یادت کنند . اگر با او ارتباط پیدا کردی و نماز خواندی ، لذت پیدا میشود . نکته بعدی اینکه در دعا می گوییم : ای خدایی که انس داری نسبت به کسانیکه به تو آگاهی دارند . اگر بچه ای گریه کندو شما سند خانه به اوبدهید باز هم گریه می کند . چون آنرا نمی شناسد و درک نمیکند . انسان باید نماز و آثار نماز را درک کند . پیامبر فرمود : نماز مثل نهری است که شما خودتان را روزی پنج بار در آن شستشو می دهید . مثل کسی که تابحال حمام نرفته و می گوید : حمام به چه دردی میخورد ؟ حالا شما یکبار برو . تمیز می شوی و احساس سبکی می کنی . انسان باید به آثار نماز توجه کند . نماز فحشا و منکر را از بین می برد . روایت داریم : حرص تو را از بین می برد . انسان حریص است الا نماز گزار . برای ایجاد لذت در نماز ، ارتباط ، شناخت و مفهوم نماز لازم است . الان کتابهای خوبی درباره نماز نوشته شده و به بازار آمده است . نکته ای درباره نماز ، آثار نماز مهم است . اگر من بدانم وقتی در مقابل خدا می ایستم و سوره حمد را می خوانم و چهارمرتبه رحمت خدا را می خوانم و اگر بدانم من چقدر به رحمت خدا نیاز دارم . اگر رحمت نباشد من هیچ هستم . درک معنای سوره حمد ، انسان را به لذت به نماز میکشد . وقتی میگویم : غیر المغضوب علیهم ، بدانم چه کسانی مورد غضب خدا هستند . راه کار عملی ، همین توجه به معنی نماز است . توجه به کلمات نماز و اسراری که در آن نهفته است ، این حالت لذت را ایجاد می کند .
15- چه چیزهایی باعث سستی در نماز میشود ؟
در روایت بحثی بنام استخفاف نماز و بحث تضییع نماز . روایت داریم : کسی که نماز می خواند و نماز را خوب ادا نکند ، نماز او را نفرین می کند . می گوید : تو مرا ضایع کردی ، خدا تو را ضایع کند . وای به انسانی که نماز او را نفرین کند . و اگر نماز را خوب ادا کند می گوید : مرا حفظ کردی ، خدا تو را حفظ کند و خود نماز دعا میکند . در روایت تعبیری بنام سرقت از نماز داریم . سارق ترین مردم کسی است که از نمازش سرقت کند . یعنی از نماز کم بگذارد . رکوع را کم بگذارد . سجده را کم بگذارد . کسی پیش پیامبر رفت و پیامبر گفت : دعایی بکن که برآورده شود . او گفت : در بهشت همسایه تو باشم . پیامبر گفت : تو هم قول بده با سجده های طولانی مرا یاری کنی . کسی خیلی سریع نماز می خواند . مثل کلاغی که به زمین نوک می زند . پیامبر گفت : اگر این بمیرد بر دین من نمرده است . این خیلی مهم است که ما سرقت از نماز نکنیم . یعنی آن چیزی که وظیفه است انجام بدهیم . نماز را تضییع نکنیم . استخفاف و سستی به نماز نداشته باشیم . فرض کنید می خواهیم نماز ظهر بخوانیم . چند ساعت وقت داریم ولی فردی آمد آخر وقت را برای نماز خواندن پیدا کرد . همه کارهایش را کرد ، فیلم هایش را نگاه کرد ، غذایش را خورد و خوابش را انجام داد و وقتی می خواهد نماز قضا بشود ، شروع به خواندن نماز می کند ، این ها استخفاف است . شما می خواهید غذا بخورید ، دقیقه آخر می خورید ؟ و یا می خواهید ثبت نام کنید در دقیقه آخر ثبت نام می کنید ؟ یکی از مصادیق استخفاف به نماز استخفاف به اول وقت است . فضلیت نماز اول وقت مثل فضلیت آخرت به دنیا است . رییس قبیله صابعین آمد و با امام رضا (ع) وارد بحث شد . بحث اوج گرفت و داشتند به نقطه ای می رسیدند که او داشت نرم میشد . داشت می پذیرفت در همین لحظه صدای اذان بلند شد و امام رضا (ع) هم بلند شد و به نماز رفت . عده ای گفتند : کار را تمام میکردید . امام فرمودند : الان وقت نماز است . به زیارت کننده های حرم امام رضا می گوییم در هنگام اذان زیارت نروید و حرم را خالی کنید . یعنی یکنفر دور ضریح نباشد . کعبه با آن عظمتش موقع نماز خالی میشود . خیلی بد است . موقع نماز جماعت ما داریم زیارت می کنیم . از آرزویها ی من است که روزی به جایی برسیم که هر وقت صدای اذان بیاید ، همه در حرم به نماز بایستیم چون خود این آقا در اوج بحث با صابعی ، بحث را قطع کرد و به نماز ایستاد . شما می خواهید ثواب زیارت ببرید ؟ این به ما درس می دهد . همسر پیامبر میگوید : پیامبر با ما صحبت میکرد به محض اینکه موقع نماز می شد با ما بیگانه می شد گویی ما را نمی شناخت . ما پیرو همین ائمه هستیم . اما حسین (ع) در روز عاشورا اول وقت در صحرای کربلا نماز خواند . هم خطر بود و هم تیر و دشمن بود و موقعیت خاص بود . این به شما پیام میدهد . استخفاف به نماز جماعت است . در حرم ها می بینیم نماز جماعت است و عده ای در گوشه ای نماز فرادی میخوانند . اینکار نادرستی است . ائمه ما در نماز جماعتهایی شرکت می کردند که گاهی آنها را هم قبول نداشتند به دلایلی . امام خمینی فرمودند : در مکه و مدینه شما به آنها اقتدا کنید با اینکه مذهب ما با آنها فرق دارد . استخفاف به ادای نماز و برپاکردن نماز است . در روایت داریم : کسی که شاداب وضو می گیرد ، سریع تر از صراط عبور می کند . در صراط گذرگاه هایی هست که به آن مرصاد می گویند . وقتی وضو میگیرید بگویید : خدایا من را از توابین و پاکیزگان قرا بده . سوره انا انزلناه بخوانید . موقع وضو با هم حرف نزنید و شادابی را از همین جا شروع کنید . حالا می خواهیم نماز بخوانیم . آقا حواسش به تلویزیون هست به بچه اش هست ، به جایی که رفت و آمد هست ، هست . نماز دست و پا شکسته می خواند . این استخفاف نماز است . مکانی پیدا کنید که خلوت باشد . زمانی پیدا کنید که واسع باشد یعنی وقت زیاد باشد . فراغت قلب داشته باشید یعنی چیزی در ذهنتان نباشد . با این حال نماز بخوانید . با اذان و اقامه و ذکری و یک حمد و سوره شمرده . در رکوع حداقل سه تا سبحان الله یا سبحان ربی العظیم و بحمده باشد . بعضی ها این را خیلی تند میگویند . استخفاف در ادا یعنی بدون توجه میخواند . اگر برای هر رکعت دو دقیقه وقت بگذاریم خوب است زیرا یکساعت پای سریال می نشینیم . با این توجه ها لذت را هم می چشیم و این نماز ، جلوی منکر را می گیرد .
16- چطور می توانیم خانواده و نزدیکانمان را به نماز توجه دهیم ؟
یکی تارک الصلاة است . بعضی ها می گویند : فرزند من نماز نمی خواند . مسئله دوم بی توجهی و سهو در نماز است که این ها دو تا موضوع هستند . بی توجهی به نماز یا حق نماز را ادا نمیکنند یا اینکه گاهی می خواند و گاهی نمی خواند . مادری به من گفتند : دو تا دختر دارم که بیست و هفت سالشان است و نماز نمی خوانند و من به آنها می گویم : شیرم را حلالتان نمی کنم . گاهی که خیلی عاطفی می شوم می گویند : باشد و چند روز میخوانند و دوباره نمیخوانند . این در جامعه ما معظلی است . این بحث باید از جهات مختلفی مورد توجه قرا گیرد . خطاب به کسانیکه یا نمی خوانند و یا بی توجهی می کنند . ببینید عزیزان در این قرن که می گویند : قرن بحران معنویت است پیشرفت علمی زیاد بوده است ولی تعداد کسانی که مبتلا به افسردگی ، یاس و ناامیدی هستند و احساس پوچی می کنند ، رو به افزایش است . اینکه قرآن می فرماید : الا بذکرالله تطمئن القلوب و اینکه نماز باعث آرامش میشود خودتان را از این آرامش محروم نکنید . واقعا تمام تفریحات عالم را شما بروید و تمام راهها را هم بروید ، خدا می فرماید : متاع دنیا قلیل است . اولین اثر نماز روی خود شماست . نه روی پدر و مادر شماست و نه اینکه خدا از نماز شما بهره ای می برد . همه هم که کافر بشوند به خدا لطمه ای وارد نمی شود . نماز باعث میشود تعدیل بشوید . آرام بشوید . احساس یاس وافسردگی نکنید . ما با سایر موجودات فرق میکنیم . ما عقل و فهم داریم و عمر ما محدود است . ما دنیا دیگری غیر از این دنیا داریم . برای دنیای دیگر هم باید ذخیره ای داشته باشیم . شما هر چه هم که برنج و گوشت مصرف کنید ، از بین رفته اند و چیزی که ماندگار است ، اعمال شماست . روایت داریم : وقتی انسان وارد قبر میشود ، نماز یکطرف ، روزه یکطرف ، حج یکطرف ، جهاد یکطرف ، خدمت به مردم یکطرف ولایت یکطرف است . وقتی شما نماز میخوانید ، نشاط بدست می آورید و خودتان را از این نشاط محروم نکنید . حالا روی سخن با اطرافیان کسانی است که نماز نمیخوانند . بیشتر اعمال این افراد از روی انکار نیست . در موقع گرفتاری به سمت خدا میآیند . اینها از روی غفلت است نه از روی انکار . از اطرافیان می خواهم که ببینند از چه اهرمی می شود استفاده کرد تا آنها را به سوی نماز بکشانند. گاهی از اهرم تشویق استفاده کنید . جوانی با تشویق . یا خانمی شوهرش را تشویق به نماز بکند . فردی اهل نماز و روزه نبود و به عالمی ارادت داشت و هر روز او را می دید . روزی عالم به او گفت : جوان ما باید کمی مثل هم بشویم . من که نمیتوانم مثل تو بشوم ، تو بیا کمی مثل من باش . گفت : نه آقا ما یک سلام به شما میکنیم و اگر ناراحت هستی یک سلام هم نمیکنیم . ما ارادتی به شما داریم . دوستی مان را بهم نزن . عالم دید از این راه نمی شود . چند روز بعد ایشان را دید . گفت : جوان اگر خواهشی از شما داشته باشم انجام می دهی ؟ گفت : بله من نسبت به شما ارادت دارم . قول بده امشب بلند شوی و دو رکعت نماز شب بخوانی . گفت من نماز صبح نمی خوانم چطور نماز شب بخوانم . گفت : قول دادی . گفت بیدار نمی شوم . گفت : بیدارت می کنم . نصف شب بلند شد و نماز خواند . اشکش سرازیر شد و در نماز صبح و ظهر و شب عالم شرکت کرد . گفتند : با ایشان چه کردید ؟ گفت : او را با خدا صلح دادم . دزدی در خانه عارفی برای دزدی رفت . چیزی پیدا نکرد . عارف هم بیدار بود و گفت : در این خانه چیزی پیدا نمی کنی . اگر پول می خواهی من به تو صد درهم می دهم بشرطی که از این چاه آب بکشی و وضو بگیریو نماز شب و نماز صبح بخوانی . او گفت : بد نیست . وضو گرفت و نماز شب را خواند و بعد نماز صبح را خواند و دید حال خوشی به او دست داد . عارف گفت بیا به تو پول بدهم . دزد گفت : نمی خواهم . تو مرا به جایی بُردی که دیگر با پول قابل مقایسه نیست . آنهایی که نماز نمیخوانند با خدا قهر هستند . باید با خدا آشتی بکنند . چطور مثلا تا تصادفی می کند و یا بچه اش مریض بشود سریع با خدا آشتی میکند .
18- رابطه نماز و سایر عبادات چگونه است ؟
سوره معارف را ببینید . هشت صفات برای نماز گزار ذکر کرده است . می گوید : نمازگزار وفای به عهد می کند ، امانت دار و ... است . در قرآن کنار نماز ، زکات هم هست . امام رضا (ع) فرمودند : کسی که زکات ندهد نمازش درست نیست . نمازگزار انفاق می کند . امام علی(ع) در حال رکوع انگشتر داد . من نمی توانم نمازگزار باشم و نسبت به فقیر بی اهمیت باشم . اگر طلبکار آمد باید نمازت را قطع کنی و طلب طرف را بدهی . اگر خطری برای کسی پیش آمد ، نماز را بشکن . نماز باید حس دگر خواهی را در انسان بیدار کند . چرا می گوید : وقتی نماز می خوانی لباست رسمی نباشد ؟ یعنی مال مردم را اهمیت بدهید . هرکس به پدر و مادرش با خشم نگاه کند ، نمازش پذیرفته نیست . زنی که با زبان شوهرش را آزار بدهد ، نمازش پذیرفته نیست . مردی که به همسرش آزار برساند ، نمازش پذیرفته نیست . یعنی یک نمازگزار باید خوش خلق باشد ، دگر گرا باشد، به پدر و مادر نیکی کند ، انفاق بکند و همه را با هم ببینیم