یا بقیه الله ادرکنی

می گویند وضعیت و کیفیت سکونت در بهشت دقیقاً روشن نیست. معلوم نیست آیا بهشتیان در یک جا زندگی می کنند. نیز نمی دانیم آیا با هم هستند یا این که کاخ های بهشتی آن قدر از همدیگر دور است که به سادگی، یکی در حیطة‌دیگری نمی تواند داخل شود. در برخی از روایات آمده اس:طول کاخ برخی از بهشتیان آن قدر طولانی است که به اندازة مثلاً 500 سال راه است. وسعت بهشت و گسترة درجات بهشت بیش از آن چیزی است که در تصور ما هست. ما می پنداریم بهشت سرزمین بزرگی است که در آن کاخ های زیبایی قرار دارد، شبیه کاخ ها و ویلاهای دنیوی، اما این طور نیست.
بنابراین نمی توان گفت بهشتیان بتوانند به حدود و محارم نگاه کنند یا با آنان شهوترانی نمایند.

رهبر بهشتیان چه کسی است‌؟

پرسشگر محترم‌!رهبر در هر اجتماعی برای هدایت و راهنمایی انسان در جهت رسیدن به اهداف مورد نظر است‌؛ چنان که در دنیا، خداوند متعال پیامبران و امامان معصوم‌:را برای هدایت و راهنمایی بشریت به رهبری برگزید.
"وَ اجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِین‌َ إِمَامًا؛(فرقان‌،74)،...و ما را پیشوای پرهیزگاران قرار بده‌."
ولی در بهشت دیگر بحث هدایت و راهنمایی نیست‌، که انسان‌های بهشتی نیازمند رهبر باشند، در برخی روایات اسلامی به سرور و آقای بهشتیان و در واقع گل سر سبد بهشتیان اشاره شده و امام حسن و امام حسین‌به عنوان سرور جوانان اهل بهشت معرفی شده‌اند؛ پیامبر اکرم‌می‌فرماید:"الحسن و الحسین سیّدی شباب اهل الجنّة‌؛ حسن و حسین سرور جوانان اهل بهشت هستند.(من لایحضر الفقیه‌، شیخ صدوق ـ رحمة الله علیه ـ، ج 4، ص 420، انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم‌.)

در کدام یک از سوره‌های قرآن کریم آمده است که در بهشت‌، کینه از دل مؤمنان برداشته می‌شود؟

از آیه 45 تا 50 سورة حجر خداوند به هشت نعمت مادی و معنوی بهشتیان اشاره کرده است‌. یکی از نعمت‌های معنوی نداشتن کینه در بین آن‌هاست‌. افزون بر آن‌، بهشتیان حسد و خیانت نیز در آن جا ندارند. به این نعمت در آیه 47 این سوره اشاره شده است‌:"ونَزَعنا ما فی صُدورِهِم مِن غِل‌ٍّ اِخوَنـًا عَلی‌َ سُرُرٍ مُتَقـَبِلین‌؛ هر گونه غِل‌ّ ]= حسد و کینه و دشمنی‌[ را از سینه آنان بر می‌کنیم ]و روحشان را پاک می‌سازیم‌[؛ در حالی که همه برادرند، و بر تخت‌ها رو به روی یکدیگر قرار دارند."

در توصیف بهشت چه می توان گفت؟

قرآن کریم در مقام ترسیم چهره و ویژگیهای بهشت و بهشتیان آیات فراوانی را اختصاص داده است مانند :
1. باغ های طرب انگیز که زیر درختان آن نهرها جاری است.
2. درختان و سایه های آن، مانند میوه هایش همیشگی است.
3. فرشتگان بر بهشتیان وارد می شوند و سلام و تحیت می گویند.
4. لباسهای آنان از حریر و پرنیان است.
5. بر تخت ها تکیه زد، نه آفتاب سوزان می بینند و نه سرما.
6. سایه درختان بهشتی بر سر بهشتیان و میوه هایش در دسترس آنان است.
7. ساقیان زیبا و حوریان با جامهای سیمین و بلورین اطراف آنان می گردند.
8. شرابهایی می نوشند که طبعش چون زنجبیل و عطرآگین است.
9. لباسشان از استبرق و دست بندهایشان نقره خام است.
10. ساقی شرابشان پروردگار، و شرابشان طاهرو پاک است.
11. نهرهایی از شراب ناب که برای نوشندگان لذت بخش است و چشمه هایی از شیر که طعمش تغییر نیابد و چشمه هایی از عصل مصفّا در آنجاست.
منابع و مآخذ :
* معاد در قرآن، آیت ا...جوادی آملی، ج5، ص375

با توجه به این که در بهشت نکاح است، تکلیف مثلاً شش ماهه امام حسین (ع) یا رقیه سه ساله چه می‏شود، یا سایر دختران اهل بیت (ع) که در دنیا ازدواج نکرده‏اند؟

در روایات آمده است که بچه‏های مؤمنان در عالم برزخ توسط حضرت زهرا (س)، حضرت ابراهیم (ع) و یا حضرت ساره تربیت و بزرگ می‏شوند و سپس به عالم قیامت قدم می‏نهند.(1)
به مقتضای این گونه روایات فرزندان خردسال مانند دختر سه ساله یا طفل شش ماهه امام حسین (ع) در برزخ رشد و تکامل می‏یابند و در صحنه قیامت به صورت جوان محشور می‏شوند.
در روایات آمده است که همه بهشتیان در قیافه جوان محشور می‏شوند.(2)
اما ازدواج بهشتیان:ازدواج بهشتیان به تناسب قدر و منزلت آنان است. به مقتضای روایات زوج و زوجه‏ای که هر دو بهشتی‏اند، هر یک از آن دو که مقام و موقعیتش از دیگری بالاتر است، به او گفته می‏شود:اگر می‏خواهی همسر دنیایی خویش را در این عالم به همسری برگزین یا با فردی بهتر از او که متناسب با مقام و موقعیت تو باشد.(3)
حال اگر کسی در دنیا ازدواج نکرده باشد، مانند حضرت فاطمه معصومه (س) که در آن دنیا با توجه به شأن و موقعیت و لیاقتش با یکی از بهشتیان ازدواج می‏کند.
پی‏نوشت‏ها:
کلینی، کافی، ج
مجلسی، بحار، ج
مجلسی، بحار، ج
بحار، ج

با توجه به این که در قیامت تکالیف انسان‏ها برای ورود به بهشت یا دوزخ معین می‏شود، چگونه پیامبر(ص) در معراج افرادی را در بهشت و جهنم دیده بودند؟

در مورد اشراف رسول خدا(ص) بر بهشت و جهنم در شب معراج و مشاهده بهشتیان و جهنمیان دو نظر داده شده است:
مرحوم علامه طباطبایی می‏فرماید:مسایلی از قبیل دیدن اهل بهشت و تنعم آنان و اهل دوزخ و کیفیت عذاب ایشان در شب معراج را می‏توان بر این معنی حمل کرد که رسول خدا(ص) اسما و صفات ایشان را دیده و به اصطلاح فهرست بهشتیان و دوزخیان را قرئت فمود.(1)
در تفسیر نمونه مطرح گردید:از روایات معراج روایاتی است که می‏گوید:پیامبراکرم(ص) گروهی از بهشتیان را در بهشت و گروهی از دوزخیان را در دوزخ دید، که باید گفت:منظور، بهشت و دوزخ برزخی است که ارواح مؤمنان و شهدا در یکی و ارواح کفار و مجرمان در دیگری قرار دارد. نه این که مراد بهشت و دوزخ قیامت باشد، زیرا بهشت و دوزخ رستاخیز بعد از قیام قیامت و فراغ از حساب نصیب نیکوکاران و بدکاران می‏شود.(2)
پی نوشت‏ها:
1 - سید محمد حسین طباطبایی، المیزان (ترجمه) ج 13، ص 56.
2 - تفسیر نمونه، ج 22، ص 503 و 505.

در اخبار عالم ذر آمده که فرضاً حضرت رسول (9) نخستین کسی بود که به وحدانیت خدا گواهی داد، بهر حال و لو در آن حال بوده‌، باز یک عقل و ظرفیت بالاتری نسبت به سایرین داشته که توانسته چنین اقراری کند و با توجه به کتاب اصول کافی که هم درباره اخبار طینت توضیح داده و هم اخبار عالم ذر، و فراهم کردن آتش توسط حضرت حق تعالی و ... و مشخص شدن جهنمیان از بهشتیان آیا می‌توان گفت که ما هر چه هستیم با کمی تفاوت‌، همان هستیم که در عالم ذر بودیم یا جزء دوزخیان عالم ذر بودیم یا جزء بهشتیان آن عالم‌.

در عالم ذر، بحثی از بهشتی یا دوزخی بودن مطرح نمی‌شود. طبق آیات صریح قرآن کریم‌، همة انسان‌ها در آن عالم مورد خطاب قرار گرفته و به الوهیت و ربوبیت خداوند گواهی داده‌اند؛ ولی در علم تکلیف با حسن یا سوء اختیار بهشتی یا جهنمی خواهند شد.

از دیدگاه قرآن چه افرادی بهشتی و چه افرادی جهنمی هستند؟

ابتدا شماری از اوصاف بهشت و جهنم را از آیات قرآن می‌آوریم‌؛ سپس نگاهی گذرا به اوصاف بهشتیان و جهنّمیان در آیات قرآن می‌افکنیم .
قرآن کریم‌، بهشت را چنین وصف می‌کند:
ـ عرض بهشت به اندازة فاصلة آسمان و زمین است‌؛ "بر یکدیگر سبقت گیرید برای رسیدن به مغفرت پروردگارتان و بهشتی که پهنة آن مانند پهنة آسمان و زمین است و برای کسانی که به خدا و رسولانش ایمان آورده‌اند، آماده شده‌." (حدید، 21)
ـ "باغها و درختان بهشتی بسیار عالی است که از زیر درختان نهرها جاری است‌" (نسأ، 13)
ـ "سایه‌های لذت بخشی دارد." (واقعه‌، 27 ـ 31)
ـ "غذاهای خوش طعم از هر نوع که اشتها کنند، همیشه آماده و مهیا است‌."
همچنین قرآن کریم دربارة قصرها، فرش‌ها، ظرف‌ها، شراب‌های طهور، لباسها و زینتها، خادمان و ساقیان و پذیرایی کنندگان‌، وصفهایی آورده‌، می‌فرماید:"در بهشت آن‌چه دل می‌خواهد و چشم از آن لذت می‌برد، موجود است‌" (زخرف‌، 71) نیز می‌فرماید:"برای شما هر چه بخواهید در بهشت فراهم است و هر چه طلب کنید به شما می‌دهند." (فصلت‌، 31) خلاصه این که بهشت پر از نعمت‌های مادی و معنوی مانند لطف و رحمت و عنایت خدا و برخوردهای مالا مال از عشق و محبت است که بهشتیان از آن‌ها برخوردارند؛ ولی جهنم در آیات بسیاری از قرآن تصویرهای وحشتناکی دارد. قرآن می‌فرماید:"جهنم هفت در دارد و برای هر درش گروه معینی از آن‌ها تقسیم شده‌اند." (حجر، 43 و 44)
قرآن دربارة عذاب‌های جسمانی دوزخیان می‌فرماید:
ـ "گنه کار دوست دارد فرزندان خود را در برابر عذاب آن روز فدا کند، و همسر و برادرش را، و قبیله‌اش را که همیشه از او حمایت می‌کردند و تمام مردم روی زمین را، تا مایة نجاتش شود." (معارج‌، 11 ـ 14)
ـ "درخت زقّوم‌، غذای گنه‌کاران است که همانند فلز گداخته در شکم‌ها می‌جوشد ـ جوششی همچون آب سوزان‌." (دخان‌، 43 ـ 46)
ـ "و در آتش سوزان وارد می‌شوند، از چشمه‌ای فوق العاده داغ به آن‌ها می‌نوشانند طعامی جز از ضریع ـ خار خشک تلخ و بدبو ـ ندارد غذایی که نه آن‌ها را فربه می‌کند و نه گرسنگی را فرو می‌نشاند." (غاشیه‌، 4 ـ 7)
ـ "ما برای ستمگران آتش آماده کردیم که سراپرده‌اش‌، آن‌ها را از هر سو احاطه کرده و اگر تقاضای آب کنند، آبی برای آن‌ها می‌آورند، همچون فلز گداخته که صورت‌ها را بریان می‌کند؛ چه بد نوشیدنی و چه بد محل اجتماعی است‌." (کهف‌، 29)
ـ "کسانی که کافر شدند، لباس‌هایی از آتش برای آن‌ها بریده می‌شود و مایع سوزان و جوشان بر سر آن‌ها فرو می‌ریزند؛ آن چنان که هم درونشان را ذوب می‌کند و هم برونشان را و بر آن‌ها گرزهایی از آهن است‌. هر گاه بخواهند از غم و اندوه‌های دوزخ خارج شوند، آن‌ها را به آن باز می‌گردانند و به آن‌ها گفته می‌شود عذاب سوزان را بچشید." (حج‌، 19 ـ 22)
ـ "شعله‌های آتش همچون شمشیر به صورت های‌شان می‌خورد." (مؤمنون‌، 104)
ـ "در آن هنگام که غل و زنجیرها بر گردنشان قرار گرفته‌، آن‌ها را می‌کشند آنان را در آبی سوزان وارد می‌کنند؛ سپس در آتش دوزخ افروخته می‌شوند." (مؤمن‌، 71و72) این‌ها نمونه‌هایی از عذاب‌های جسمانی دوزخیان بود؛ آیات متعددی نیز خبر از عذاب‌های روحانی جهنمیان می‌دهد:
ـ "و بهشتیان‌، دوزخیان را صدا می‌زنند که آن‌چه پروردگارمان به ما وعده داده بود، همه را حق یافتیم‌. آیا شما هم آن‌چه را پروردگارتان به شما وعده داده بود حق یافتید؟!می‌گویند:آری‌!در این هنگام ندا دهنده‌ای در میان آن‌ها ندا می‌دهد که لعنت خداوند بر ستمگران باد." (اعراف‌، 44)
ـ "پروردگارا!هر که را تو به سبب اعمالش به آتش افکنی‌، او را خوار و رسوا ساخته‌ای و این چنین افراد ستمگر یاوری ندارند." (آل‌عمران‌، 192)
آیات یاد شده‌، نمونه‌ای از اوصاف بهشت و جهنم بود.(ر.ک‌:پیام قرآن‌، آیت الله مکارم شیرازی‌، ج 2.) در این زمینه کتاب "حق الیقین‌"، علامه مجلسی‌، نیز که به فارسی نگارش یافته‌، مفید است‌.
اوصاف بهشتیان و جهنمیان‌
از جمله اوصاف بهشتیان و اسباب ورود به بهشت که در آیات قرآن به آن اشاره شده‌، عبارت است از:
1. عمل صالح‌:"کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند، یاران بهشتند و جاودانه در آن خواهند ماند." (بقره‌، 82)
2. تقوا و پرهیزکاری‌:"برای کسانی که پرهیزگاری پیشه کرده‌اند، نزد پروردگارشان (در جهان دیگر) باغ‌هایی که نهرها از پای درختانش می‌گذرد..." (آل‌عمران‌، 15)
3. احسان و نیکوکاری‌:"باغ‌هایی در بهشت که از زیر درختانش نهرها جاری است که بهشتیان جاودانه در آن خواهند بود و این جزای نیکوکاران است‌." (مائده‌، 85) و همچنین اوصاف جهاد و شهادت‌، (توبه‌، 111) ترک هواپرستی (نازعات‌، 40 و 41) صبر و تحمل در برابر شداید و... (دهر، 12 ـ رعد، 24 و...)
اوصاف جهنمیان نیز در آیاتی از قرآن منعکس شده که برخی از آن‌ها عبارتند از:
1. کفر و طغیان‌:"جهنم کافران را احاطه کرده است‌." (توبه‌، 49)
2. نفاق و دورویی‌:"منافقان در پایین‌ترین مرحلة دوزخند و هرگز یاوری برای آن‌ها نخواهی یافت‌." (نسأ، 145)
3. پیروی از شیطان‌:هنگامی که شیطان از درگاه خدا رانده شد، خداوند به او خطاب کرد:"فرود آی از آن مقام‌، با ننگ و عار و خواری‌، بیرون رو!و سوگند یاد می‌کنم که هر کس از آن‌ها از تو پیروی می‌کند، جهنم را از شما همگی پر می‌کنم‌." (اعراف‌، 18) و نیز اوصاف استکبار، (اعراف‌، 36) ظلم و بیدادگری‌، (کهف‌، 29) تکیه کردن بر ظالمان‌، (هود،113) دنیاپرستی‌، (اسرأ، 18) زراندوزی‌، (توبه‌، 34 و 35) فرار از جهاد، (انفال‌، 15 و 16) ترک نماز، (مدثر، 39 ـ 46) ریختن خون بی گناهان‌، (مائده‌، 32) منع زکات‌، (فصلت‌، 7) خوردن مال یتیمان‌، (نسأ، 2) رباخواری‌، (بقره‌، 275) کفران نعمت الهی‌، (ابراهیم‌، 27 و 29) کم فروشی‌، (مطففین‌، 1 و 4 و 5 و 7) عیبجویی و غیبت‌، (همزه‌، 1 ـ 4) اسراف و تبذیر، (مؤمن‌، 43 ـ اسرأ، 27) جرم و گناه (مریم‌، 86) تعدی از حدود الهی‌. (نسأ، 14 و...)

این که در سورهء اعراف آمده است :عده ای میان بهشت و جهنم هستند و منتظرند که خداوند آنان راببخشد، آیا خداوند آن جا هم کسی را می بخشد؟

آیه ای که در مورد اعراف است ، چنین است :.
از جمله آخر استفاده می شود اشخاصی که بر اعراف هستند، امید رفتن به بهشت را دارند. اعراف منطقه ای است حدّ فاصل میان بهشت و جهنم ، با ویژگی هایی که دارد. بر آن مردانی قرار دارند که هر یک از بهشتیان و دوزخیان رادر جایگاه خود می بینند. این مردان مقداری با بهشتیان سخن می گویند ومقداری با جهنمیّان .
اعراف جایگاه چه کسانی است ؟
روایاتی که در زمینهء اعراف و اصحاب اعراف نقل شده ، دو گونه است ؛ در برخی آمده :که ما امامان بر اعراف هستیم یا آل محمد7اهل اعراف اند. در برخی از روایات اصحاب اعراف را افراد وامانده ای می دانند. که نیکی ها وبدی های شان مساوی است . یا گنهکارانی هستند که اعمال نیکی نیز داشته باشند. امام صادق 7فرمود:.
از امام صادق 7روایت شده است :.(1)
(پـاورقی 1.تفسیر نمونه ج 6 ص 187به بعد، با تلخیص .

بهشتیان در بهشت چه می کنند؟اوقاتشان را چگونه سپری می کنند؟

بهشت جایی است که همة آرزو دارند آخرتشان به آن جا ختم شود و به اصطلاح عاقبت به خیر شوند و از نعمت های آن جا بهره مند گردند. بهشت کانون انواع نعمت های الهی است و بهشتیان از نعمت ها استفاده خواهند نمود و زندگی غرق در مسرّت و همراه با شادی و خوشی را سپری می کنند.
فهرست برخی از نعمت های بهشتی که عبارت است از:
1ـ باغ های بهشتی. 2ـ سایه های لذت بخش. 3ـ قصرهای مجلل و زیبا.
4ـ فرش های ظریف و زیبا.
5ـ غذای لذت بخش.
6ـ نوشیدنی های گوارا.
7ـ لباس های زینتی.
8ـ حوریان و همسران بهشتی.
9ـ خدمت کاران بهشتی.
10ـ نعمت هایی که به تصور نمی گنجد.
11ـ هر آن چه دل بخواهد و چشم از آن لذت ببرد. قرآن در این زمینه می فرماید:"و فیها ما تشتهیه الأنفس و تلذّ الأعین؛(1) در بهشت آن چه دل می خواهد و چشم از آن لذت می برد، موجود است".
12ـ زندگی در محیط صلح و صفا.
13ـ زندگی بدون هیچ درد و رنج.
14ـ زندگی در کنار رفیقان و دوستان بهشتی پر از محبت.
15ـ زندگی بسیار با نشاط در کنار همسران خود.
16ـ زندگی در جوار رحمت خدا و رسیدن به مقام شهود ذات پاک او با چشم دل.
17ـ رسیدن به تمام خواسته ها. قرآن می فرماید:"لهم ما یشاؤون فیها؛ بهشتیان هر چه بخواهند برایشان فراهم است".(2) تمام موارد بالا بر گرفته از قرآن کریم است. برای اختصار از ذکر آیات خودداری شد. در صورت تمایل به ج 6، ص 227 به بعد پیام قرآن نوشتة آیت الله مکارم شیرازی مراجعه فرمایید.
در واقع بهشت جایگاهی است که هر انسانی آرزو دارد هر چیز با خواستن فراهم شود، بی آن که رنج و زحمتی باشد. البته در آن مکان هیچ انسانی امر ناپسند طلب نمی کند.
پی نوشت ها:
1.زخرف (43) آیة 71.
2. ق (50) آیة 35.